Wat zijn specula en waarvoor gebruik je ze?
Een speculum is een medisch instrument dat de vagina dilateert. Zo kun je de binnenkant van de vagina en de buitenkant van de baarmoederhals inspecteren tijdens bekkenonderzoek en gynaecologische procedures. De uitvoering is er met of zonder illuminator voor extra licht.
In de praktijk zet je specula onder meer in bij:
- Het afnemen van een uitstrijkje of een kweek.
- Onderzoek bij tussentijds bloedverlies, veel afscheiding of pijn in de onderbuik.
- Inspectie van de baarmoedermond bij controle of verwijzing.
- Procedures rond een spiraal, volgens het protocol van de praktijk.
Specula bij inwendig onderzoek en het uitstrijkje
Het uitstrijkje is de bekendste toepassing. Het RIVM beschrijft dat de doktersassistente het onderzoek meestal uitvoert, dat de afspraak ongeveer tien minuten duurt en dat zij het speculum eerst opwarmt met warm water. Dat laatste maakt het onderzoek merkbaar prettiger.
Deelnemers aan het bevolkingsonderzoek krijgen hun eerste uitnodiging in het jaar dat ze 30 worden, zo meldt Thuisarts. Wie geen HPV blijkt te hebben, krijgt doorgaans pas na enkele jaren opnieuw een uitnodiging, met ruimere tussenpozen naarmate de leeftijd vordert.
Ook buiten het bevolkingsonderzoek is het instrument onmisbaar. De huisarts opent de vagina een stukje en beoordeelt het slijmvlies en de baarmoedermond. Daarom is het handig om meerdere maten bij de hand te hebben.
Maten, kleuren en uitvoeringen van specula
De maat bepaalt het comfort en het zicht. In dit assortiment lopen de afmetingen van 12 x 110 mm tot 35 x 130 mm, met kortere modellen van 100 mm en wegwerpspecula in small, medium en large. Vrijwel alle vaginale modellen zijn een bivalve speculum: twee bladen die scharnieren en zo de wand spreiden.
- Smal (12 tot 20 mm breed) – Semm-specula en het Zwitserse Cusco-model van 17 x 100 mm, voor een kleinere opening.
- Middel (23 tot 30 mm) – de meest gebruikte breedtes, bijvoorbeeld 25 x 110 mm en 30 x 110 mm.
- Breed en lang (35 x 120 tot 35 x 130 mm) – voor meer zicht en diepte, ook als XL-uitvoering.
- Wegwerpspecula: Welch Allyn KleenSpec in small, medium en large; Mediware in S (24 mm), M (26 mm) en L (30 mm).
- Kleuren: transparant en groen.
- Verpakkingseenheid: 96 stuks per doos.
Transparante bladen laten meer omgevingslicht door. Kies je een model zonder illuminator, dan heb je een losse lichtbron nodig.
Een disposable speculum of een autoclaafbaar speculum
Een disposable speculum van kunststof gebruik je één keer en gooi je daarna weg. Een autoclaafbaar speculum van roestvrij staal reinig en steriliseer je na elke patiënt.
Kenmerk | Kunststof, eenmalig gebruik | Roestvrij staal, herbruikbaar |
|---|---|---|
Verwerking | Direct afvoeren na gebruik | Reinigen en autoclaveren |
Infectiepreventie | Geen herverwerking nodig | Gevalideerd proces vereist |
Werklast | Laag | Hoger, met apparatuur |
Afval | Meer afval per onderzoek | Minder afval, langere levensduur |
Zonder autoclaaf in de praktijk is de kunststof variant de logische keuze. Deze categorie biedt beide: wegwerpspecula van Welch Allyn en Mediware, en herbruikbare RVS-specula zoals het Cusco- en het Semm-model en het Pederson-speculum van Aesculap.
Merken en modellen specula
De categorie telt ruim 20 artikelen: wegwerpspecula van Welch Allyn (KleenSpec) en Mediware, en herbruikbare RVS-specula van Medipharchem (Cusco en Semm) en Aesculap. Medische hulpmiddelen die in Europa op de markt komen, dragen een CE-markering volgens de Europese regels voor medische hulpmiddelen.
Zo kom je snel tot de juiste keuze:
- Bepaal of je werkt met eenmalig gebruik of met herverwerking in de autoclaaf.
- Kies de maat: van smal (12 tot 20 mm) tot breed (35 mm), of small, medium en large bij de wegwerpspecula.
- Beslis of je een model met illuminator nodig hebt of een losse lichtbron gebruikt.
- Controleer de verpakkingseenheid, bijvoorbeeld 96 stuks, tegen je verbruik per maand.
- Leg de keuze vast in het praktijkprotocol, zodat iedereen dezelfde uitvoering pakt.