Kwaliteit, veiligheid en normen in het laboratorium
Medische laboratoria werken volgens NEN-EN-ISO 15189, de norm voor kwaliteit en competentie van medische laboratoria. De huidige uitgave is van 2023. Die versie verving twee documenten tegelijk: de uitgave uit 2012 én NEN-EN-ISO 22870 voor point-of-care testing. Sneltesten aan het bed vallen sindsdien onder diezelfde kwaliteitsnorm. Of een laboratorium die eisen ook echt haalt, beoordeelt in Nederland de Raad voor Accreditatie.
Bij je keuze draait het vooral om traceerbaarheid en controle. Vraag per product na of er controlevloeistof bij zit, of dat je het apparaat kunt kalibreren. Houdbaarheid van reagentia en strips telt net zo hard mee. Let op: een norm zegt iets over het proces, niet over de uitslag van één test.
Bloedafname materiaal en bloedanalyse in de praktijk
Onder bloedafname materiaal valt alles wat je bij een capillaire of veneuze afname nodig hebt: lancetten, prikpennen, houders en opvangmateriaal. Lancetten verschillen onderling in prikdiepte en naalddikte. Dunne naald, kleine druppel. Een dikkere naald levert er juist meer. Stem de uitvoering dus af op de hoeveelheid bloed die de bepaling vraagt én op het protocol van je instelling. Microlet-lancetten horen bijvoorbeeld bij een eigen prikpen.
Een bloedanalyse apparaat kies je op de parameter die je meet:
- Glucose: glucosemeters en bijpassende glucose strips van FreeStyle (Abbott) en Glucofix.
- Hemoglobine: hemoglobine testen met HemoCue-meters en HemoTrol-controlevloeistof in laag, normaal en hoog.
- Cholesterol: cholesterol testen met strips per lot.
Strips zijn merkgebonden. Bestel ze in de uitvoering die bij jouw meter hoort.
Welke apparatuur heeft een laboratorium nodig?
Een microscoop, een centrifuge, een koelkast voor reagentia en wat meetinstrumenten: dat is de basis. Reken bij de apparatuur in een laboratorium altijd het verbruiksmateriaal mee, want objectglaasjes, dekglaasjes, petrischalen en medicijnbekers zijn zo op.
Voor opslag gebruik je een medicijnkoelkast met een datalogger die de temperatuur vastlegt. Bij een audit heb je die registratie nodig. Microscopen beoordeel je op vergroting en op de vraag of er over vijf jaar nog reserveonderdelen te krijgen zijn.
Controleer bij meters, strips, cuvetten en controlevloeistoffen of alles bij hetzelfde meetsysteem hoort. Houders, strips en opzetstukken zijn tussen merken zelden uitwisselbaar. Pas dus op met een opzetstuk van een vreemd merk: zo'n ding klikt er soms moeiteloos op, maar je meting is daarmee niet gevalideerd.
Laboratoriumtesten en point-of-care diagnostiek
Het RIVM hanteert drie categorieën in-vitro diagnostica: zelftesten voor thuisgebruik, point-of-care testen die een zorgverlener uitvoert bij de patiënt of in de huisartsenpraktijk, en laboratoriumtesten zoals je die in ziekenhuizen aantreft. Die indeling is niet willekeurig. Of je nu een cassette, een strip of een disc nodig hebt, dat volgt er rechtstreeks uit; de hele uitleg staat op de pagina over diagnostische testen.
Wat ligt er zoal in het schap testen?
- Zwangerschapstesten vind je er, en vlak ernaast staan de urinestrips van merken als Medi-Test.
- Voor oogonderzoek pak je fluoresceïne strips.
- Wil je meerdere parameters tegelijk in urine bepalen? Dan zit je goed met Medi-Test Combi of Siemens Multistix. Ketonentesten vallen in diezelfde hoek, met de Clinitek Status+ als analyzer erbij.
- Van CoaguChek komen de stollingsstrips, inclusief de controles die erbij horen; de Cobas-meter werkt met CRP-testdiscs.
Meer dan een richting geeft zo'n sneltest niet aan. Wijkt de uitslag af, dan bevestig je die volgens het protocol dat bij jou in de praktijk geldt.
Merken en keuzecriteria op een rij
Aan merken geen gebrek in deze categorie: Medi-Test, FreeStyle, HemoTrol, Siemens Healthineers, Alere, CoaguChek, Glucofix, HemoCue, HT One en Microlet. Wat past, hangt af van je toepassing en van het systeem dat al op de werkplek staat.
Toepassing | Productgroep | Waar je op let |
|---|---|---|
Bloedsuiker meten | Glucosemeter met strips | Strips moeten bij de meter horen. |
Stolling bepalen | Bloedanalyse apparaat | Kalibratie en controlevloeistof. |
Urineonderzoek | Urine-analyzer of strips | Handmatig aflezen of automatisch. |
Reagentia bewaren | Medicijnkoelkast | Temperatuurregistratie met datalogger. |
Microscopie | Microscoop en glaswerk | Vergroting en voorraad glaasjes. |
Blijf bij het vergelijken zoveel mogelijk binnen één merklijn. Dat scheelt gedoe met incompatibele strips en opzetstukken.
Hoe richt je een laboratorium stap voor stap in?
Werk van achteren naar voren: de bepaling bepaalt de apparatuur, en het verbruiksmateriaal komt daar pas achteraan.
- Leg vast welke bepalingen je uitvoert en hoe vaak.
- Kies daar het passende bloedanalyse apparaat of de juiste teststrip bij.
- Bestel het bijbehorende bloedafname materiaal, de controlevloeistof en het glaswerk.
- Regel de opslag: een medicijnkoelkast met temperatuurregistratie.
- Noteer per product de norm, de bewaartemperatuur en de houdbaarheid in je kwaliteitsdossier.
En waarom is dat vastleggen nou zo belangrijk? Voor reagentia en testkits schrijft de fabrikant een bewaartemperatuur voor, en daar valt weinig aan te marchanderen. Valt de koeling buiten werktijd uit, dan laat de datalogger achteraf zien of de grenswaarde is overschreden. Zonder die registratie kun je bij een afwijkende uitslag niet aantonen dat de opslag in orde was. Weet je niet welke uitvoering of welk formaat past binnen jouw laboratorium? Bij de klantenservice van Plastimed kun je terecht met vragen over welke apparatuur en verbruiksartikelen samengaan.