Steriele en niet-steriele gazen voor het afdekken van een wond
Een steriel gaasje is kiemvrij verpakt en bedoeld voor direct contact met een open wond. Niet-steriele uitvoeringen zijn er voor reinigen, deppen en het opvangen van vloeistoffen buiten de wond. Let op: niet-steriel gaas leg je niet zomaar op een open wond, ook niet als het er schoon uitziet. De verpakking vermeldt altijd of een product steriel is en in welk aantal het geleverd wordt, bijvoorbeeld 1 of 2 stuks per peel-pack.
Gazen combineer je meestal met ander verbandmateriaal, zoals bandage, watten en windsels en zwachtels. Het gaas dekt af, de fixatie houdt het op zijn plaats.
Materiaal: katoen, non-woven en röntgencontrastdraad
De klassieke uitvoering bestaat uit 100% katoen, hydrofiel geweven. Hydrofiel betekent dat het materiaal vocht opneemt. Veel kompressen hebben ingevouwen hoeken, zoals de Sterilux ES-lijn die HARTMANN op zijn productpagina voor gaaskompressen beschrijft. Zo blijven er minder losse draadjes aan de wondrand achter.
Naast katoen bestaan er non-woven kompressen van cellulose- of viscosevezels. Die pluizen minder en voelen bij verwijderen vaak zachter aan. Voor gebruik in de operatiekamer zijn er gazen met een röntgencontrastdraad: bariumsulfaatfilamenten omsponnen met polypropyleen, zodat achtergebleven materiaal zichtbaar is op een opname. Die vind je bij de röntgen gazen.
Welke maat en laagdikte kies je?
De maat bepaalt de dekking, het aantal lagen bepaalt de opnamecapaciteit. In het assortiment komen uitvoeringen van 4 tot 16 lagen voor, onder meer 4-, 8-, 12- en 16-laags. Een dikkere opbouw neemt meer vocht op, maar bouwt ook meer hoogte op onder een fixatieverband.
Maat | Typisch gebruik |
|---|---|
5 x 5 cm | Kleine wondjes, prikplaatsen, deppen. |
7,5 x 7,5 en 7,5 x 10 cm | Vingers, tenen en kleine hechtwonden. |
10 x 10 cm | Standaardmaat voor afdekken en reinigen. |
10 x 20 cm | Langwerpige wonden en snijvlakken. |
20 x 25 tot 45 x 70 cm | Buikgaas en grote kompressen voor de operatiekamer en grote oppervlakken. |
Kies de maat zo dat het gaas de wondrand ruim overlapt. Een kompres dat precies op de wond past, schuift sneller weg.
Paraffine gaas, adaptic gaas en andere zalfgazen
Paraffine gaas is katoenen gaas dat met zachte paraffine is geïmpregneerd. Het blijft minder snel aan het wondbed plakken, waardoor het verbandwissel minder trekt. In deze categorie vallen daar onder meer Klinitulle paraffinegaas, Lomatuell H en de Grassolind zalfkompressen onder, plus Bactigras met chloorhexidine. Meer keuze vind je bij de vette gaasjes.
- Zalfgazen en vetgaas: voor oppervlakkige, schone wonden.
- Betadine gaasjes: gaas met povidonjodium.
- Brandwond gaas: niet-verklevende of gelhoudende uitvoering.
De Richtlijnendatabase noemt vetgaas als te overwegen optie bij vingertopletsels, met de kanttekening dat de bewijskracht laag is. Lees de module over topletsels voor de volledige afweging. Volg bij brandwonden gaas altijd het protocol van je instelling.
Merken, normen en keuzecriteria voor gazen
In deze categorie vind je onder meer Klinion, Sterilux ES, Gazin, Grassolind, Telasling, Pagasling, Telasorb, Medicomp, Bastos Viegas, MaiMed, Lomatuell, Nobatop en Bactigras. Fabrikanten als MaiMed en Medeco leveren hierbij de productdocumentatie. De eisen en testmethoden voor absorberend katoenen gaas staan in NEN-EN 14079, gepubliceerd in 2003. Geïmpregneerde gazen vallen buiten die norm.
- Steriel of niet-steriel, afhankelijk van wondcontact.
- Maat, met voldoende overlap over de wondrand.
- Aantal lagen: van 4 tot 16 lagen.
- Materiaal: geweven katoen of pluisarm non-woven.
- Extra's zoals paraffine, povidonjodium of röntgencontrastdraad.