Chirurgische instrumenten zijn handinstrumenten waarmee je weefsel snijdt, vastpakt, afklemt, spreidt en hecht. Corrosiebestendig roestvast staal is het gangbare materiaal voor de herbruikbare varianten, die na gebruik reiniging, desinfectie en sterilisatie doorlopen. De categorie telt ruim 250 instrumenten, in lengtes tot 25 cm.
Soorten chirurgische instrumenten en hun functie
Instrumenten worden ingedeeld naar wat ze doen: snijden, pakken, klemmen, spreiden en hechten. Die indeling helpt meer bij het kiezen dan de eigennaam (zoals Metzenbaum, Kocher of Mayo-Hegar).
Functiegroep | Voorbeelden | Waar je op let |
|---|---|---|
Snijden | Scalpelhandvat, mesje, prepareerschaar | Scherpte en snijgeometrie |
Pakken | Anatomisch en chirurgisch pincet | Wel of geen tandjes |
Klemmen | Arterieklem, doekenklem | Recht of gebogen bek |
Spreiden | Wondspreider, retractor | Breedte van het blad |
Hechten | Naaldvoerder, hechtpincet | Grip op de naald |
Materiaal, maten en merken in het chirurgisch instrumentarium
Herbruikbaar chirurgisch materiaal is bijna altijd van corrosiebestendig roestvast staal. NEN beschrijft in de norm NEN-EN-ISO 7153-1, gepubliceerd in november 2016, welke metalen gangbaar zijn voor standaardinstrumenten in onder meer de algemene chirurgie, orthopedie en tandheelkunde.
De lengte bepaalt je bereik en je controle. Binnen het assortiment komen de maten 9 tot en met 20 cm het vaakst in productnamen terug. Korte modellen geven precisie dicht bij de huid, langere modellen bereik in de diepte.
- Merken in deze categorie: Aesculap, Zepf Medical Instruments, Swann-Morton, Medline, Medipharchem en Mediware.
- Verder vind je onder meer Servoprax, Clipper, Instramed en het eigen merk Plastimed.
- De lengte en uitvoering (recht of gebogen, rechts- of linkshandig) staan per artikel vermeld.
Herbruikbaar of voor eenmalig gebruik
Herbruikbaar roestvast staal reinig en steriliseer je zelf; daarvoor heb je een gevalideerd sterilisatieproces nodig. Zonder eigen sterilisatie ligt een instrument voor eenmalig gebruik meer voor de hand. De afweging draait om volume, ruimte en registratie.
Scalpelmesjes zijn het bekendste voorbeeld van eenmalig gebruik. In deze categorie zijn er ook onder meer een naaldvoerder, irisschaar en anatomisch pincet als disposable uitvoering.
Specialistisch chirurgisch gereedschap valt buiten de standaardset. Een elevatorium hoort bij bot- en tandheelkundig werk. Zoek je daarnaast steriele medische handschoenen, dan vind je die in een eigen categorie.
Reiniging, sterilisatie en onderhoud van chirurgisch gereedschap
Herbruikbare instrumenten doorlopen vaste stappen: directe behandeling na gebruik, reinigen, desinfecteren, drogen, inspecteren, verpakken en steriliseren. De fabrikant levert daarvoor de instructies; de norm NEN-EN-ISO 17664 legt vast welke informatie daarin hoort te staan. De versie uit 2018 is inmiddels ingetrokken en vervangen, dus controleer altijd de actuele uitgave.
De WHO-handleiding over decontaminatie en reprocessing beschrijft deze procedures voor zorginstellingen. Onderhoud telt net zo zwaar: B. Braun wijst op reparatie en onderhoud om de levensduur te verlengen. Slijpen, scharnieren smeren en tijdig vervangen voorkomt dat een botte schaar weefsel trekt in plaats van snijdt.
Tips en aandachtspunten bij de keuze van chirurgische instrumenten
Kies je instrument op de procedure. Een naaldvoerder met te brede bek beschadigt een fijne hechtnaald. Loop deze punten na voordat je bestelt:
- Begin bij de functie: gaat het om snijden, pakken, klemmen, spreiden of hechten?
- Kies de lengte op basis van de diepte van het werkveld.
- Controleer of je een rechte of gebogen uitvoering nodig hebt.
- Check of het instrument past in je bestaande trays en sterilisatiesysteem.
- Controleer de CE-markering; in de EU gelden de regels voor medische hulpmiddelen.
- Vraag de verwerkingsinstructie van de fabrikant op en bewaar die bij het protocol.
Praktisch: leg één vaste basisset vast per ingreep. Dat scheelt zoekwerk en maakt nabestellen eenvoudiger. Voor het afdekken en nazorgen vind je wondverzorgingsmaterialen in een aparte categorie.
Subcategorieën chirurgische instrumenten
- Pincetten, zoals anatomische pincetten zonder tanden en chirurgische pincetten met tanden.
- Scalpels: losse scalpelmesjes, scalpelheften en scalpelhouders.
- Scharen, klemmen, naaldvoerders en wondspreiders, onder meer van Aesculap en Zepf.
Specifiek instrumentarium voor andere vakgebieden vind je bij gynaecologische instrumenten en neurologische instrumenten.