Wat is een autoclaaf volgens de norm?
In de Europese norm NEN-EN 13060 staan de prestatie-eisen en testmethoden voor kleine stoomsterilisatoren zwart op wit. Het gaat om automatisch gestuurde toestellen met een kamervolume onder 60 liter. Kan een toestel een sterilisatiemodule van 300 × 300 × 600 mm aan? Dan valt het er juist buiten.
Let op: vloeistoffen en geneesmiddelen vallen niet onder deze norm. Eisen voor validatie en routinecontrole staan ergens anders, namelijk in EN ISO 17665. De sterilisatiecycli zijn ingedeeld in drie klassen:
- Klasse B: voor verpakte en onverpakte, massieve, poreuze en holle ladingen.
- Klasse N: alleen voor onverpakte, massieve producten.
- Klasse S: voor de ladingtypes die de fabrikant van het toestel opgeeft.
Hoe werkt een autoclaaf in de praktijk?
Vier stappen, automatisch gestuurd, elke keer hetzelfde. Doordat de druk in de kamer oploopt, schuift het kookpunt van water omhoog en komt de stoom ruim boven de 100 °C uit.
- De lucht wordt uit de kamer verwijderd, bij klasse B met een voorvacuüm.
- Verzadigde stoom stroomt de kamer in en bereikt alle oppervlakken.
- De lading blijft een vaste tijd op temperatuur en druk.
- De stoom gaat eruit en de lading droogt na.
Steriliseren gebeurt meestal bij 121 °C of 134 °C, en hoe lang en bij welke druk dat gebeurt, verschilt per programma. De WHO beschrijft deze uitgangspunten voor zorginstellingen in het handboek Decontamination and reprocessing of medical devices. En stapel de lading niet te dicht op elkaar, want stoom moet overal bij kunnen.
Gebruik bij de huisarts, in het laboratorium en bij de dierenarts
Stoomsterilisatie zie je in vrijwel elke zorgsector terug, alleen is de lading nergens hetzelfde. Een autoclaaf in de huisartsenpraktijk verwerkt vooral klein instrumentarium voor kleine ingrepen. In een autoclaaf in het laboratorium gaat eerder glaswerk, voedingsbodems en besmet afval. En bij de autoclaaf van een dierenarts? Daar draait het om chirurgisch instrumentarium voor operaties en gebitsbehandelingen.
Typische ladingen zijn:
- Chirurgische scharen, pincetten en scherpe lepels.
- Instrumenten voor inwendig onderzoek, zoals een speculum of uterussonde.
- Oogboortjes en ander fijn instrumentarium.
- Glaswerk en voedingsbodems in een laboratorium.
- Textiel en afdekmateriaal dat tegen hitte kan.
Reinigen en desinfecteren gaan altijd vóór het steriliseren, zo schrijft de richtlijn Randvoorwaarden sterilisatie voor. Elke stap leg je vast en valideer je.
De klasse van het toestel en de geschiktheid van de lading
Wat je mag steriliseren, hangt af van de klasse van je toestel. Holle instrumenten en verpakte sets vragen een cyclus van klasse B. Een klasse N-cyclus is er alleen voor onverpakte, massieve instrumenten. Een gesloten instrumentendoos of container hoort dus thuis in een cyclus die verpakte ladingen aankan, en nergens anders.
Niet elk voorwerp mag erin. Hermetisch afgesloten artikelen en corrosiegevoelig materiaal vallen af. Kunststof en coatings kunnen na veel cycli gaan lijden, dus houd de aanwijzing van de fabrikant van het hulpmiddel aan. Bij tafelmodellen geeft de producent per toestel in de documentatie aan welke ladingtypes de cycli dekken; die documentatie is ook het vertrekpunt bij de keuze van dozen en containers.
Instrumentendozen, containeronderdelen en een testpack
Gedesinfecteerde instrumenten gaan verpakt of in een gesloten doos of container de sterilisator in. Na de cyclus blijft het materiaal zo beschermd tot het moment dat je het nodig hebt. Het assortiment toebehoren in deze categorie bestaat uit:
- Rvs instrumentendozen van 18 x 8 x 4 cm en 25 x 12 x 6 cm. Kies het formaat op basis van je langste instrument, niet op het aantal stuks.
- Aesculap containeronderdelen: een bodem voor een 3/4-container met een hoogte van 90 mm, een metalen filterhouder voor het deksel met herbruikbaar PTFE-filter en papierfilters voor het kleine model of de Vario-set.
- Bowie & Dick testpack: hiermee controleer je of de luchtverwijdering en stoompenetratie van een toestel met voorvacuüm goed werken.
Voor de waterkwaliteit bestel je demiwater. Leidingwater geeft kalkaanslag en vlekken op instrumenten.
De juiste keuze maken binnen dit assortiment
Begin bij de klasse van je toestel en het type lading. Verpakte of holle instrumenten? Dan heb je een klasse B-cyclus nodig, plus verpakking die daarbij past. Voor losse, massieve instrumenten volstaat vaak een eenvoudiger programma.
Drie dingen blijven over om op te letten. De maat van de instrumentendoos kies je op lengte, papierfilters vervang je volgens het voorschrift van de fabrikant en een voorvacuümtoestel controleer je met een testpack. Plastimed levert als medische groothandel de toebehoren voor je autoclaaf aan huisartsen, laboratoria en dierenartsen. Weet je niet zeker of iets bij jouw toestel past? Pak dan de handleiding erbij en kijk wat het protocol van je praktijk zegt.